Dat was even lekker lezen afgelopen zondag, en schokkend. Het wordt gevaarlijk in Nederland. En het werd nu eens níet gezegd door een eindtijdgoeroe.
Het begon in NRC Handelsblad met het artikel onder de kop ‘Nederland is een natie zonder normen’ van Ramsey Nasr, momenteel onder meer dichter des Vaderlands. Het is een scherpe analyse van de normloosheid “die zich als een olievlek over onze politiek, onze media en heel onze cultuur uitspreidt.” We zijn de weg kwijt geraakt – we gaan verdwalen.
Citaat: “Het probleem is niet dat onze geschiedenis zo ver van ons afstaat (…) Het probleem is dat het niemand interesseert in dit Nieuwe Nederland. Zó gemakkelijk gaan wij met onszelf om (…) Wij hechten er geen waarde meer aan. Kom dan ook niet klagen dat je cultuur verdwijnt. Het oude Nederland komt niet meer terug, omdat we het zelf overboord hebben gekieperd, inclusief de bijpassende normen en waarden.”
We kennen onze afkomst niet meer, we willen haar ook niet meer, aldus Nasr. Maar, “zonder afkomst blijft er niets van ons over. Zonder afkomst zijn we veroordeeld tot bijziende leiders, die enkel denken op de korte termijn.”
Dan is er het boek van filosoof en politicus Sybe Schaap, Het rancuneuze gif, de opmars van het onbehagen’, toegelicht in de Stentor, besproken in NRC Handelsblad. Schaaps boek gaat over het ressentiment (wraakzucht, wrok) dat gaandeweg Nederland verovert, vergiftigt. En hij is pessimistisch: “Nederland dreigt instabiel te worden. Moraal en gezag kunnen het evenwicht herstellen, maar de instituties zijn zwak en de ideologie is dun, over de hele linie van links naar rechts.”
Je hebt een analyse en hoopt iets van een oplossing te krijgen. Wat zegt Schaap? “Zelfkennis is het beste medicijn. Dat wisten de Grieken al. Het kan echt bevrijdend werken.” En Nasr? Om te ontsnappen aan de leegte zonder normen en waarden, zullen “wij dus moeite moeten doen. De burger zal die moeite pas ondernemen als hij merkt dat de politiek en de media hetzelfde doen.”
Maar ja, Tolkien wist het al toen hij schreef dat het mensenras zwak is en de harten van de mensen gemakkelijk te bederven. Natuurlijk dacht ik aan de Bijbel of iets uit het christendom. Maar dan komt de ontnuchtering. Als kind van een bepaalde tijd zul je altijd in de geest van die tijd handelen. Het is als Baron van Münchhausen, die zichzelf aan zijn haren trok en zich zo uit het moeras bevrijdde.
Want daarover ging het derde artikel, een bijna onthutsende analyse van de hand van de theoloog Bram van de Beek in het Nederlands Dagblad. Het zijn eigenlijk delen uit het jongste boek van zijn hand (Lichaam en Geest van Christus. De theologie van de kerk en de Heilige Geest).
Als ik het goed hebt, betoogt hij dat kerken en christelijke actievelingen het al eeuwenlang niet goed doen. Ze bieden noch kerk, noch maatschappij een uitweg. Van de Beek voorspelt dat ook de evangelische beweging geen goede wegwijzer zal blijken te zijn. Zij wordt “een weg de kerk uit in plaats van een weg naar de kerk…”
Het is volgens Van de Beek niet een nieuw activisme dat de omkering – bekering zo je wilt – gaat bewerkstelligen. Waarom niet? We moeten volgens Van de Beek de crisis weer als oordeel gaan zien. Krisis betekent oorspronkelijk oordeel. Maar omdat God en godendom uit ons wereldbeeld zijn verdwenen is crisis bij ons tot probleemsituatie geworden. En een probleem moeten/kunnen wij oplossen.
Onder het oorspronkelijke krisis “kun je alleen het hoofd buigen. Je moet de consequenties dragen. Die kun je niet ontlopen door nu ineens te gaan doen wat je hebt nagelaten. Dan geef je alleen maar aan dat je het oordeel niet serieus hebt genomen, zoals de Israëlieten die alsnog het beloofde land wilden binnentrekken toen God hun had gezegd dat ze het niet kregen…”
Ook christenen gaan de crisis die Nasr en Schaap aanroeren, niet oplossen (zeg ik). Van de Beek wijst de weg van “diepe verootmoediging, berouw en boete, en in diepe verwondering.” Niet uit berekening, want, zegt hij: “Dan moeten we niet weer meteen gaan denken over de zegen die dat voor de wereld zal zijn. Als de gemeenschap goed is, dan komt de heiliging vanzelf.”
Als de gemeenschap goed is…